أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

28

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

و حوالى آن و فدك است كه بر سه ميل است از مدينه و خيبر و ديههاى عرينه و ينبع ، خداى تعالى اين جمله برسول ( ص ) داد تا چنان كه ويرا بايد در آن تصرّف كند گروهى گفتند : چرا رسول ( ص ) اين جمله را قسمت نكرد ؟ - خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اين اموال خداى راست آنچه خواهد در آن مال بفرمايد و برسول خود دهد و رسول خداى راست به آنكه خداى تعالى وى را مالك آن گردانيد و كسى راست كه نزديكتر است برسول از خويشان وى و آن فاطمهء زهراء است عليها السّلام و شوهر وى امير المؤمنين عليه السّلام و يتيمان آل محمّد را و مسكينان را و راه گذريان راست از آل محمّد عليهم السّلام . مال غنيمت ديگر است و مال فىء ديگر ؛ مال غنيمت آن باشد كه بتيغ بستانند از كافران بقهر و غلبه آنچه نقل توان كرد باسراى اسلام و آنچه نقل نتوان كرد خمس وى بيرون كنند و باقى بر مقاتله قسمت كنند و فىء آن باشد كه از كافران بستانند بىقتالى و حربى يا زمينى كه اهلش بروند و آن را رها كنند آن رسول را باشد خاصّ و آنانرا كه خداى تعالى ذكر ايشان كرد درين آيت . و اموالى كه ائمّه و ولاة را در آن تصرّف است بر سه قسمت است . يكى - آن است كه از مسلمانان بستانند بر سبيل زكات و حكم آن در آيات صدقات ظاهر است و مستحقّان آن پيدااند فى قوله تعالى : انّما الصّدقات للفقراء ؛ الاية . دوّم - غنائم است كه از كافران بستانند بتيغ بر سبيل قهر و غلبه و آن را مستحقّان ظاهراند فى قوله تعالى : و اعلموا انّما غنمتم من شىء فانّ للّه خمسه ؛ و بنزديك ما ارباح تجارات و مكاسب داخل بود و جملهء فقها را درين خلاف نبود . سيّم - مال فىء است و آن مالى باشد كه از كافران به مسلمانان آيد بىقتال و تا ختنى آن رسول را باشد در حال حياة وى و از پس وى كسى را كه قائم مقام وى باشد از ائمّه و اين قول على عليه السّلام است و عمر و عبد اللّه عبّاس و ايشان را مخالفى نيست و اخبار اصحاب ما بر آن است كه مستحقّان خمس و فىء بنو هاشم‌اند از فرزندان على عليه السّلام و عبّاس و عقيل . عبد الرّحمن بن ابى ليلى روايت كرد از امير المؤمنين على عليه السّلام كه گفت :